Συνεντεύξεις και Βιβλιοκριτικές Εφημερίδα – Ραδιόφωνο – TV
Ένα βιβλίο αναγνωρίζεται όταν το ταξιδεύεις… όταν μιλάς γι’ αυτό, όταν μιλάνε γι’ αυτό.
Η συνέντευξή μου στο Κανάλι 1 ήταν μια πολύ ωραία εμπειρία!
Ένα μήνα μετά την έκδοση του παραμυθιού μου “Μια φρουτιέρα ζαβολιές” η πρόσκληση που δέχθηκα από τον δημοσιογράφο κο Νίκο Παρασκευά με γέμισε ανάμεικτα συναισθήματα. Ενθουσιασμός, άγχος, συγκίνηση όλα μαζί!
Έτσι λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα του 2022, μια χειμωνιάτικη Κυριακή κατά τις 13:00 συντονιστήκαμε στους 90,4 FM και το Κανάλι 1, μου πρόσφερε το καλύτερο δώρο! Οι ερωτήσεις… ποικίλες.
Πολλά και εγκάρδια ευχαριστώ για την ευκαιρία που μου έδωσαν να ταξιδέψω τη φρουτοπαρέα μου μέσα από το ραδιόφωνο!
Στη δεύτερη συνέντευξη της νέας μας κατηγορίας στη στήλη “Γωνιά του Βιβλίου” φιλοξενούμε τη Μαρία Λουκάκη, συγγραφέα του παιδικού βιβλίου “Μια φρουτιέρα ζαβολιές” των εκδόσεων Φυλάτος!
Απολαύστε τη συνέντευξη που παραχώρησε στο “Out of the Box” και τη Νίκη Συρίγου!
ΕΡΩΤΗΣΗ 1: Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να γράφει κανείς ένα παιδικό παραμύθι συγκριτικά, για παράδειγμα, μ’ ένα μυθιστόρημα ενηλίκων;
Μ.Γ.Λ. Για τη συγγραφή ενός παιδικού παραμυθιού, σίγουρα, απαιτείται μεγάλη προσοχή, διότι το κοινό, στο οποίο απευθύνεσαι, δεν είναι άλλο απ’ τα παιδιά που για εμένα, είναι οι πιο αυστηροί κριτές. Επιπλέον, οι γονείς είναι εκείνοι που έχουν τον πρώτο λόγο, επομένως και το κείμενο και η εικονογράφηση θέλουν την καλύτερη δυνατή επαγγελματική επιμέλεια. Ανάλογα την ηλικία των παιδιών, θα πρέπει να γίνει και η ανάλογη χρήση λέξεων και φράσεων. Ιδιαίτερα αν απευθύνεται σε παιδιά μικρότερης ηλικίας. Επιπλέον, η εικονογράφηση παίζει σπουδαίο ρόλο για τα οπτικά τους ερεθίσματα κι αυτό είναι ένα πρόσθετο κομμάτι, το οποίο ο συγγραφέας χρειάζεται να φροντίσει σε συνεργασία με τον εικονογράφο.
Το μυθιστόρημα είναι κάτι το τελείως διαφορετικό. Επιπλέον, έχεις κι άλλο κοινό αναγνωστών. Σίγουρα, το μυθιστόρημα θεωρείται δυσκολότερο από θέμα έκτασης σελίδων και δομής.
Στο παραμύθι, απ’ την άλλη, θα πρέπει να υπάρχει ξεχωριστή μαεστρία στον λόγο, εφόσον ένας συγγραφέας παιδικού παραμυθιού καλείται να κλείσει σε μόλις λίγες σελίδες, όλα τα νοήματα και τα μηνύματα που θέλει να περάσει στα παιδιά. Εν κατακλείδι, θα ‘λεγα πως το κάθε είδος έχει τον δικό του βαθμό δυσκολίας και προσωπικά, δε θα μπορούσα να τα συγκρίνω.
ΕΡΩΤΗΣΗ 2: Παιδικό παραμύθι και εικονογράφηση πάνε μαζί. Πόσο εύκολη ή δύσκολη είναι η συνεργασία συγγραφέα και εικονογράφου; Διαφωνούν; Συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον;
Μ.Γ.Λ. Σίγουρα, για μένα, η συνεργασία μεταξύ συγγραφέα και εικονογράφου θα πρέπει να είναι άμεση. Και, σαφέστατα, θα πρέπει να συμπληρώνει ο ένας τον άλλον. Να μπαίνουν ιδέες στο τραπέζι και να συζητιούνται. Αλλά εγώ μιλώ απ’ τη δική μου οπτική γωνία, καθώς δε συνεργάστηκα με εικονογράφο του εκδοτικού, αλλά με μια φίλη μου ζωγράφο, τη Γεωργία την Καψάλη, η οποία ανέλαβε να εμπλουτίσει το κείμενό μου με τα μαγικά της χέρια. Δεν έχω κανένα απολύτως παράπονο! Επειδή την εικονογράφηση του παραμυθιού την είχα στο μυαλό μου ως χειροποίητη δουλειά, προτίμησα ν’ απευθυνθώ πρώτα σ’ εκείνη. Ήταν συνεργάσιμη, με πάθος για το έργο που της είχα αναθέσει, καθώς αυτό που επιδιώξαμε -και νομίζω το πετύχαμε- ήταν το “δέσιμο” του κειμένου με τις εκφράσεις των ηρώων και τις κινήσεις τους. Αναφορικά με τις διαφωνίες, υπάρχουν παντού, αν και εμείς οι δύο, ευτυχώς, δεν είχαμε. Ο σκοπός είναι να υπάρχει καλή διάθεση κι απ’ τις δύο πλευρές, ώστε να βρεθεί η χρυσή τομή και να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα που ν’ αναδεικνύει το περιεχόμενο του κειμένου.
ΕΡΩΤΗΣΗ 3: Ποια μπορεί να είναι η αφορμή, για να γραφτεί ένα παραμύθι;
Μ.Γ.Λ. Νομίζω οτιδήποτε καθημερινό, αρκεί να είσαι παρατηρητικός και με περισσή φαντασία. Το παραμύθι μου, για παράδειγμα, είχε ως αφορμή ένα πιάτο που δέσποζε δεξιά μου μ’ ένα φρεσκοκομμένο αχλάδι! Επομένως, θεωρώ πως τα πάντα μπορούν να γίνουν η αφορμή για τη συγγραφή ενός παιδικού βιβλίου, αλλά και κάθε βιβλίου. Ένας ήχος, ένας ξαφνικός κρότος, μια μελωδία, μια εικόνα, μια μυρωδιά, μια λέξη που θα σου κάνει “κλικ” και θα “ξεδιπλώσει” όλες τις υπόλοιπες.
ΕΡΩΤΗΣΗ 4: Πώς βιώσατε την εμπειρία της συγγραφής της φρουτιέρας;
Μ.Γ.Λ. Η συγγραφή του αρχικού κειμένου του βιβλίου, η βάση δηλαδή, με αφορμή τον διαγωνισμό παραμυθιού και διηγήματος των εκδόσεων Ηλιαχτίδα 2020-2021, στον οποίο έλαβε μέρος και βραβεύτηκε εν τέλει, ολοκληρώθηκε αμέσως. Αργότερα, συνεργαζόμενη με τις εκδόσεις Φυλάτος, το κείμενο αυξήθηκε σε αριθμό λέξεων κι εμπλουτίστηκε. Η εμπειρία, φυσικά, ήταν πολύ όμορφη. Όταν με τη βοήθεια του λόγου δημιουργείς εικόνες, όταν απ’ τις αμέτρητες επαναλήψεις διαβάσματος, φτάνεις να θυμάσαι απ’ έξω το κείμενο, όταν καταφέρεις μ’ επιδεξιότητα να μιμηθείς τις φωνές των ηρώων σου κι όταν, εν κατακλείδι, με την εικονογράφηση δέσει το σύνολο, δεν έχεις παρά να νιώσεις ενθουσιασμό και περηφάνια για το εγχείρημά σου. Για ‘μένα η συγγραφή του παραμυθιού μου ήταν ένα ταξίδι γεμάτο αγάπη, πολλή δουλειά κι εστίαση στη λεπτομέρεια!
ΕΡΩΤΗΣΗ 5: Το παραμύθι είναι ένας ωραίος κι έμμεσος τρόπος να επικοινωνήσουμε στα παιδιά αξίες. Πιστεύετε ότι θα έπρεπε ν’ αντιμετωπίζεται διαφορετικά απ’ το εκπαιδευτικό σύστημα και να εντάσσεται στη λεγόμενη “ύλη”;
Μ.Γ.Λ. Μεγάλη κουβέντα αυτή. Προσωπικά, πιστεύω ότι ναι, το παραμύθι θα έπρεπε ν’ αντιμετωπίζεται διαφορετικά απ’ το εκπαιδευτικό σύστημα. Μα, δυστυχώς, δεν είναι στο χέρι μας. Ίσως και να “θεωρείται υποδεέστερο” συγκριτικά με τα μαθήματα που εντάσσονται αυτή τη στιγμή στην “ύλη” του Δημοτικού. Κι αυτό το λέω με βαριά καρδιά! Οι αξίες, όμως, που ορθώς αναφέρατε -για μένα αξίες ζωής και φλέγουσας σημασίας- δεν περνούν μέσα απ’ τα βιβλία της Γλώσσας. Από εκεί μαθαίνεις ορθογραφία και σύνταξη. Όχι την αξία της αγάπης, της διαφορετικότητας, της ενσυναίσθησης, της φιλίας και τόσων άλλων. Όλα αυτά τα περνούν οι δάσκαλοι, έπειτα, θαρρώ, από δική τους πρωτοβουλία.
Ωστόσο, στα πλαίσια φιλαναγνωσίας αλλά κι αναγνώρισης ενός βιβλίου και των μηνυμάτων του, θα μπορούσαν να γίνουν πολλά. Και κάτι που μου έρχεται στο νου τώρα, είναι να μπορούσαν τα παιδιά ενός σχολείου, αντί να πάνε μια μέρα εκδρομή, να οδηγούνται απ’ τους δασκάλους σε μια παρουσίαση βιβλίου. Και στην ίδια παρουσίαση να παρευρίσκονται, φυσικά, και οι γονείς. Πρόσφατα έμαθα, επίσης, κάτι που με χαροποίησε. Κάποια σχολεία, όχι όλα δυστυχώς, έχουν και ψυχολόγο. Τι πιο όμορφο, λοιπόν, να μπορούσαν να περαστούν οι αξίες ενός παραμυθιού στα παιδιά παρουσία αυτού του ανθρώπου και, φυσικά, του συγγραφέα;
ΕΡΩΤΗΣΗ 6: Πώς βιώνετε τις παρουσιάσεις και τις εκθέσεις βιβλίων; Σάς προσεγγίζουν μικρά παιδιά, συζητάτε;
Μ.Γ.Λ. Μέχρι στιγμής, δυστυχώς, δεν έχω καταφέρει να κάνω κάποια βιβλιοπαρουσίαση λόγω έλλειψης χρόνου. Θέλω να πιστεύω, όμως, ότι τα παιδιά θ’ αγκαλιάσουν και θ’ αγαπήσουν το βιβλίο και θα ‘χουμε μαζί την ευκαιρία να μιλήσουμε. Να γίνω κι εγώ παιδί μαζί τους! Μια πρώτη προσέγγιση, ωστόσο, που έγινε από μία μικρή μου αναγνώστρια, με συγκίνησε αλλά και μ’ εξέπληξε ευχάριστα. Ο λόγος της αλλά και οι εύστοχες απορίες της ήταν τόσο ωραία δομημένες! Άρα, πιστεύω πως, εφόσον καταφέρω την πρώτη μου παρουσίαση, θα έχουμε πολλά κι όμορφα πράγματα να πούμε και ν’ αναλύσουμε!
ΕΡΩΤΗΣΗ 7: Γενικά, πειραματίζεστε ανάμεσα στα είδη. Ποίηση, παραμύθι, κι απ’ όσο γνωρίζω, ετοιμάζετε κι ένα μυθιστόρημα ενηλίκων. Αρχικά, πείτε μας δυο λόγια γι’ αυτό και έπειτα πείτε μας, αν ένας συγγραφέας μπορεί ν’ ασχοληθεί μ’ όλα τα είδη γραφής ή αν σε κάποιο θα υστερεί και σ’ άλλο θα είναι καλύτερος.
Μ.Γ.Λ. Ποίηση γράφω από κοριτσάκι, 16 χρόνων. Ήταν η πρώτη μου ανάγκη, για να εκφραστώ μέσα απ’ τον λόγο κι αυτή η ανάγκη παραμένει άσβεστη έως σήμερα. Το μυθιστόρημα ενηλίκων θ’ αργήσει, καθώς χρήζει μιας γενναίας επιμέλειας και κλείσιμο των τελευταίων κεφαλαίων, πράγμα που, φυσικά, απαιτεί χρόνο. Ωστόσο, δε θα ‘θελα ν’ αποκαλύψω κάτι άλλο σχετικά μ’ αυτό. Μόνο ότι έχει γεύση από Ελλάδα!
Γι’ αυτό που αναφέρατε, κατά πόσο ένας συγγραφέας μπορεί ν’ ασχοληθεί μ’ όλα τα είδη γραφής ή όχι, θα σας απαντήσω το εξής: Το παν για μένα είναι η δυναμική του λόγου του συγγραφέα και η γνώση που μπορεί απλόχερα να πάρει από πολλές πηγές, δωρεάν ή επί πληρωμή. Ο συγγραφέας δε γράφει μόνο αλλά και διαβάζει, ενημερώνεται, έχει μάτια κι αυτιά ανοιχτά προς κάθε ερέθισμα. Δε θα γράψεις ένα μυθιστόρημα (τυχαίο παράδειγμα αυτό), αν δεν ξέρεις πώς δομείται, αν δε γνωρίζεις πώς να δημιουργήσεις αληθοφανείς διαλόγους και πώς να ζωντανέψεις τους ήρωές σου στο χαρτί δίνοντάς τους προσωπικότητα, ευαισθησίες, αδυναμίες και ούτω καθεξής. Είναι πολύ εύκολο να πλατειάσεις. Κι αν δεν ξέρεις πώς δομείται, θα πρέπει να μάθεις. Το ίδιο συμβαίνει και μ’ όλα τα είδη γραφής.
Κατά συνέπεια, πιστεύω πως ένας συγγραφέας μπορεί ν’ ασχοληθεί, αν θέλει, με περισσότερα από ένα είδη, εφόσον έχει φροντίσει, πρώτα, να πάρει τη γνώση που απαιτείται. Επιπρόσθετα, να έχει φαντασία και να κάνει επιστάμενα έρευνα, αν υπάρχουν ιστορικά γεγονότα εντός του κειμένου, τα οποία χρειάζεται να διασταυρώσει ότι ισχύουν.
Γι’ αυτό και δεν πιστεύω πως ένας συγγραφέας θα υστερεί σ’ ένα είδος, αν επιλέξει ν’ ασχολείται με περισσότερα από ένα. Ο λόγος που δεν τάσσομαι ως συγγραφέας παιδικών παραμυθιών ή συγγραφέας μυθιστορημάτων ή συγγραφέας θεατρικών έργων -γιατί και σ’ αυτό το είδος έχω πειραματιστεί, κατόπιν αμέτρητων ωρών διαβάσματος αποκτώντας βασική γνώση συγγραφής τέτοιων κειμένων και βραβεύτηκα- είναι γιατί νιώθω πως θέλω να ψάξω ποιο “μου κάνει” και ποιο με εκφράζει περισσότερο.
Πειραιάς, 13 Μαϊου 2002
Ευαισθησίες Ψυχής – Βιβλιοάποψη
Φιλολογικός Χρονογράφος
Πραγματική κατάθεση ψυχής
το πρωτόλειο ποιητικό πόνημα
της Μαρίας Λουκάκη.
Πραγματεύεται την αγάπη, τον έρωτα, τη ζωή, τον κόσμο,
τη μοίρα, το παρελθόν και το μέλλον, τη φύση και τον Κύριο.
Όταν παίρνει την πένα στο χέρι της, αυτό που θέλει είναι να εκφράσει τα συναισθήματα που την κυνηγούν σε μια κόλλα χαρτί. Στόχος της να καταφέρει να αποτρέψει τον αναγνώστη της από τις καθημερινές του συνήθειες ταξιδεύοντας τη σκέψη του αλλού ηρεμώντας την ψυχή και το πνεύμα του. Οδηγός γι’ αυτό οι ευαισθησίες ψυχής της ποιήτριας.
Είναι πραγματικά κρίμα που οι λεγόμενοι αναγνωρισμένοι εκδοτικοί οίκοι
είναι τόσο μικρόψυχοι στις προσπάθειες νέων ανθρώπων.
Ελπίζουμε και ευχόμαστε η επόμενη συλλογή της Μαρίας Λουκάκη
να εκδοθεί από κάποιον γνωστό εκδότη και όχι από την ίδια..
Δεν ξέρουμε αν η ευχή μας γίνει πράξη. Γι΄αυτό που είμαστε σίγουροι
είναι πως θα ακολουθήσουν κι άλλες ποιητικές συλλογές.
Η Μαρία έχει πολλά ακόμα να πει.
Νίκος Παρασκευάς
Δημοσιογράφος – Υπεύθυνος Πειραϊκής εφημερίδας Φιλολογικός Χρονογράφος.
Ήταν μεγάλη η χαρά μου να μιλήσω για το πνευματικό μου παιδί σ’ ένα τόσο όμορφο και φιλόξενο ξενοδοχείο όσο το Athenaeum Eridanus Luxury Hotel! Επιπλέον ήταν τιμή μου η πρόσκληση που έλαβα από την εκπομπή “Ανάδειξέ το” και από τη δημοσιογράφο κα Άννα Νικολαϊδη. Την ευχαριστώ από καρδιάς γι’ αυτή τη συνέντευξη.
Το επεισόδιο της εκπομπής όσον αφορά την Αττική, μεταδόθηκε τη Δευτέρα στις 10/7/23 ώρα 21.00 στο ΑΛΕΡΤ και την Τετάρτη στις 12/7/23 ώρα 17.00 στο κανάλι Ε.
Ακόμη αναμεταδοθηκε στα τηλεοπτικά κανάλια Gnomi TV Κεντρικής Μακεδονίας, TRT Θεσσαλίας, Κρήτη TV, Star Λαμίας, Flash TV (Δυτική Μακεδονία), Center Καβάλας, Δημοτική Τηλεόραση Ορεστιάδας, ΙTV Ιωαννίνων, Acheloos TV Aγρινίου, Syros TV (Κυκλάδες), Aigaio TV (Δωδεκάνησα), Ionian TV (Πελοπόννησος, Ιόνια νησιά, Στερεά Ελλάδα) και Πατρίδα TV Βορείου Αιγαίου.
Γράφει η Κυριακή Γανίτη
Σημερινή μου καλεσμένη στην στήλη των συνεντεύξεων η συγγραφέας Μαρία Γ. Λουκάκη. Την ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο και τις απαντήσεις της. Από τις εκδόσεις Φυλάτος κυκλοφορεί το βιβλίο της με τίτλο ”Μια φρουτιέρα ζαβολιές”. Της εύχομαι να είναι καλοτάξιδο. Για όσους/ες επιθυμούν να το διαβάσουν, μπορούν να το προμηθευτούν είτε από το επίσημο site του εκδοτικού, είτε από κάποιο βιβλιοπωλείο.
ΕΡΩΤΗΣΗ 1: Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Φύλατος το βιβλίο σας με τίτλο ’’Μια φρουτιέρα ζαβολιές’’. Να είναι καλοτάξιδο. Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια γι’αυτό;
Μ.Γ.Λ. Κατ’ αρχήν κα Γανίτη, να σας ευχαριστήσω θερμά για την ευχή σας και για την πρόσκληση εδώ στο blog Vivliovamon. Εύχομαι κάθε επιτυχία στο αξιόλογο έργο σας.
Τώρα όσο για το βιβλίο, η ιστορία των φρούτων, έχει χιουμοριστικό χαρακτήρα. Είναι πλούσια σε αφηγηματικά κομμάτια και έχει καθημερινούς διαλόγους που συνηθίζουμε εμείς οι άνθρωποι. Απλώς η ιστορία είναι συνταγμένη με τέτοιο τρόπο για να είναι πιο απορροφήσιμη από τα παιδιά, ευγενής, με σεβασμό προς την αθωότητά τους. Η εικονογράφηση κατ΄ εμέ είναι γλυκύτατη, λαμβάνω συνεχώς εύσημα γι’ αυτήν, επομένως επιτρέψτε μου να ευχαριστήσω από καρδιάς την εικονογράφο μου και φίλη κα Γεωργία Καψάλη, καθώς και τις εκδόσεις Φυλάτος που με την εμπειρία τους και το πνεύμα συνεργασίας που διαθέτουν, συνετέλεσαν σ’ αυτό το αποτέλεσμα.
Το παραμύθι απευθύνεται σε παιδιά πάνω από 6 χρονών, και πραγματεύεται μηνύματα σημαντικά όπως η αξία της διαφορετικότητας, της φιλίας, της ομαδικότητας και της αγάπης. Η γκρινιάρα φράουλα στέκεται αφορμή να ξεκινήσει ένας μεγάλος φρουτοκαυγάς. Κι εδώ είναι που ξεκινώ να παρομοιάζω τη διαφορετικότητα των ανθρώπων με εκείνη των φρούτων. Παρόλο λοιπόν που αγαπιούνται οι δεκατρείς ήρωες του παραμυθιού, τα φρούτα, παρόλο που μοιράζονται για σπίτι μια φρουτιέρα, δε διστάζουν μέσα στον καυγά να μιλήσουν άσχημα, να εκφράσουν τη δυσαρέσκειά τους, να προσβάλλουν, να απειλήσουν ακόμα και να σηκώσουν χέρι! Όπως οι άνθρωποι δηλαδή. Ακόμα κατά τη διάρκεια του καυγά, όταν η αδρεναλίνη είναι στο ζενίθ, είναι επόμενο τα φρούτα να νιώσουν ποικίλα συναισθήματα. Άλλα φοβούνται, άλλα κλαίνε, άλλα μετανιώνουν, άλλα τσαντίζονται. Θίγεται δηλαδή έμμεσα στην ιστορία, με ρέοντα λόγο και συνδυαστικά με την εικονογράφηση, η σημαντικότητα των συναισθημάτων. Το παιδί διαβάζοντας μαθαίνει να αποδέχεται και να διαχειρίζεται τα δικά του συναισθήματα, μαθαίνει να κατανοεί και να σέβεται παράλληλα τα συναισθήματα και τις ιδιαιτερότητες των συνανθρώπων του.
Επιπλέον, είναι σαν να θέλω να πω στα παιδιά πως δεν υπάρχουν καλά και κακά συναισθήματα. Μόνο ευχάριστα και δυσάρεστα, μα οφείλουμε να τα αγκαλιάζουμε όλα για να πετύχουμε την καλύτερη δυνατή διαχείριση αυτών, και για να προχωρήσουμε παρακάτω. Το ίδιο οφείλουμε να κάνουμε και με τη διαφορετικότητα του συνανθρώπου μας, να την αποδεχτούμε, να την αγαπήσουμε χωρίς λογοκρισίες και εγωισμούς. Ποιος είναι ίδιος με ποιον; Κανείς! Ένα σημαντικό μότο αν θέλετε του βιβλίου είναι το εξής: «Μαζί και με αγάπη πετυχαίνουμε θαύματα. Τι κι αν διαφέρουμε» τονίζοντας έτσι πως παρόλες τις διαφορές μας μπορούμε αν θέλουμε να συμβιώσουμε αρμονικά χορεύοντας έναν χορό κάθε μέρα της ζωής μας, με τους ανθρώπους που αγαπάμε, με τα παιδιά μας και ισάξιο όπως εκείνον τον χορό των φρούτων στο τέλος του παραμυθιού.
ΕΡΩΤΗΣΗ 2: Ποια η πηγή έμπνευσης για τη συγγραφή του βιβλίου σας και πόσος χρόνος χρειάστηκε για να ολοκληρώσετε τη συγγραφή του;
Μ.Γ.Λ. Αρχικά να πω πως κατά τη γνώμη μου, όλα μπορούν να αποτελέσουν μια πηγή έμπνευσης. Αρκεί να έχεις φαντασία και να είσαι παρατηρητικός. Άνθρωποι, πράγματα, καταστάσεις τα πάντα! Σύνθετα ή μη. Κι αν το λέω αυτό είναι γιατί η έμπνευση για το παραμύθι ήταν πολύ απλή και λίγο αστεία. Διαβάζοντας τους όρους συμμετοχής του διαγωνισμού στον οποίον και συμμετείχα εντέλει με το παραμύθι, η έμπνευση ήρθε σχεδόν αμέσως, όταν είδα το πιάτο που είχα δίπλα μου με ένα φρεσκοκομμένο αχλάδι που ετοιμαζόμουν να απολαύσω για πρωινό! Θα γράψω για τα φρούτα είπα! Κι έτσι γεννήθηκε η ιστορία των φρούτων. Ο χρόνος που απαιτήθηκε για τη συγγραφή του ήταν μόλις λίγες ώρες, καθώς το κείμενο βρήκε από μέσα μου πραγματικά αβίαστα. Επιπλέον ο διαγωνισμός έληγε την ίδια μέρα. Έτσι συντάχτηκε και στάλθηκε για να συμμετάσχει στον διαγωνισμό αυθημερόν.
ΕΡΩΤΗΣΗ 3: Πώς πήρατε την απόφαση να γράψετε ένα παιδικό παραμύθι;
Μ.Γ.Λ. Ήταν μια απόφαση της στιγμής εξαιτίας του διαγωνισμού παραμυθιού που βρέθηκε μπροστά μου. Αρέσκομαι να συμμετέχω σε διαγωνισμούς και να προκαλώ τον εαυτό μου. Επιπλέον, μαζί με το κίνητρο της συμμετοχής μου γεννήθηκε η ανάγκη να θυμηθώ πως σκέφτονται τα παιδιά. Δεν είναι λίγες οι φορές που αναζητώ να πάρω μια γεύση από τον δικό τους αγνό κόσμο. Ίσως γιατί συχνά πυκνά αναπολώ τη δική μου παιδική ηλικία, την τόσο ξέγνοιαστη.
ΕΡΩΤΗΣΗ 4: Γιατί θα πρέπει να μεταδώσουμε από μικρή ηλικία στα παιδιά την αγάπη για την ανάγνωση βιβλίων; Ποια τα οφέλη;
Μ.Γ.Λ. Σε έναν κόσμο που πνίγεται στην κυριολεξία από κάθε ηλεκτρονικό μέσο, το βιβλίο είναι μία όαση ανάμεσα στο δάσος της τεχνολογίας. Πέρα από την ψυχαγωγία που προσφέρει το βιβλίο σε ένα παιδί, αυτό νομίζω είναι αυτονόητο, η ανάγνωση βιβλίων από την παιδική ηλικία έχει πολλά οφέλη. Θα προσπαθήσω να είμαι επιγραμματική:
• Το βιβλίο είναι ένα ταξίδι. Εξάπτει τη φαντασία του παιδιού και παράλληλα αναπτύσσει τις λεκτικές ικανότητές του βοηθώντας το να συνυπάρξει ευκολότερα με τα άλλα παιδιά και να γίνει περισσότερο επικοινωνιακό. Σε κλειστές μικρές κοινωνίες όπως αυτές των σχολείων και των άλλων διαδραστικών του ενασχολιών, θεωρώ είναι το λιγότερο απαραίτητο.
Επιπλέον εμπλουτίζεται το λεξιλόγιό του. Οι φράσεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά δυστυχώς δε βοηθούν πολύ στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου ενός παιδιού.
• Ενισχύει την πλαστικότητα του εγκεφάλου του παιδιού, φροντίζει για τη μνήμη του.
• Η ανάγνωση βοηθά το παιδί να αναπτύξει την κριτική του σκέψη.
• Ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών έχει διάσπαση προσοχής, ακόμα και μεγάλοι έχουν. Μακροπρόθεσμα λοιπόν η ανάγνωση από την παιδική ηλικία βοηθά στη βελτίωση της συγκέντρωσής του και της προσοχής του. Πόσα παιδιά δεν έχουν διάσπαση προσοχής;
• Με την ανάγνωση ενός βιβλίου καλλιεργείται η ενσυναίσθηση του παιδιού, ουσιαστικά μαθαίνει να ταυτίζεται με την ψυχική κατάσταση του συνανθρώπου του και να αντιλαμβάνεται καλύτερα τις προθέσεις και τις πράξεις του.
• Με την ανάγνωση ενός βιβλίου το παιδί μπορεί και ηρεμεί. Οποιαδήποτε στρεσογόνα κατάσταση, σβήνει κι επέρχεται η ψυχική ηρεμία. Επιπλέον η σχέση γονιού με παιδί βελτιώνεται, δυναμώνει ο δεσμός μεταξύ τους.
• Εν κατακλείδι θα πω πως κάθε βιβλίο έχει τα δικά του νοήματα, τα δικά του μηνύματα και όλα ανεξαιρέτως προσφέρουν απλόχερα γνώση. Είτε πρόκειται για μυθιστόρημα, είτε για ποιητική συλλογή, διήγημα, νουβέλα παραμύθι κ.λπ.
ΕΡΩΤΗΣΗ 5: Τί θα επιθυμούσατε να λάβουν οι μικροί αναγνώστες από το βιβλίο σας;
Μ.Γ.Λ. Φυσικά πάνω από όλα να το χαρούν και να γελάσουν με την ψυχή τους. Είναι πραγματικά λιγωτικό να βλέπεις ένα παιδί να γελά! Οι γονείς το ευχαριστιούνται! Και αν το ευχαριστηθεί και το παιδί ακόμα καλύτερα! Επιπλέον εννοείται πως από την ιστορία αυτή, θα ήθελα να κατανοήσουν τα βαθύτερα μηνύματα που σχεδόν κρύβει το βιβλίο και που αναφέρω παραπάνω. Όλοι μα όλοι, στεκόμαστε στο ίδιο σκαλί. Όλοι είμαστε ίσοι παρ’ όλη τη διαφορετικότητά μας. Όποια κι αν είναι αυτή.
ΕΡΩΤΗΣΗ 6: Είναι,τελικά,τα παιδιά οι πιο αυστηροί κριτές και το πιο απαιτητικό κοινό;
Μ.Γ.Λ. Δεν το συζητώ! Οι μικροί μας φίλοι ήταν, είναι και θα παραμείνουν οι πιο αυστηροί κριτές. Η ιστορία μπορεί να είναι βραβευμένη, αλλά το βραβείο περιμένω και ευελπιστώ να μου το δώσουν τα ίδια τα παιδιά επικοινωνώντας μαζί μου μέσα από τα διαδραστικά παιχνίδια που διαθέτει το βιβλίο στέλνοντάς μου τις σκέψεις τους ή και ακόμα ένα εναλλακτικό τέλος για την ιστορία των φρούτων με email. Θα το δουν εξάλλου και οι γονείς.
ΕΡΩΤΗΣΗ 7: Επίσης,έχετε συμμετάσχει στο 7ο Λογοτεχνικό διαγωνισμό με διοργανωτές το Πετρίδειο Ιδρυμα και τις εκδόσεις Ζωή και Τέχνη στην Πάφο της Κύπρου, όπου λάβατε το Β΄ Βραβείο για το μονόπρακτο θεατρικό δράμα «το θεάρεστο ΟΧΙ». Πώς αισθανθήκατε γι’ αυτήν τη διάκριση;
Μ.Γ.Λ. Αρχικά ένιωσα μια τεράστια έκπληξη. Έβλεπα το αποτέλεσμα στον υπολογιστή και δεν το πίστευα! Έπειτα όταν παρέλαβα το βραβείο ταχυδρομικώς ακολούθησε μια απερίγραπτη ικανοποίηση. Χαίρομαι που δεν απέρριψα την ιδέα μου τελικά να συμμετάσχω. Η συγγραφή του θεατρικού κράτησε έναν μήνα, συνδυαστικά με τις άλλες ασχολίες μου. Τώρα όσο για την αντίδρασή μου όταν συνειδητοποίησα ότι βραβεύτηκα, ήταν το λιγότερο ενθουσιώδης. Πώς αντιδρούν τα παιδιά όταν τους κάνουν δώρο ένα παραμύθι ή ένα παιχνίδι; Κάπως έτσι! Δεν είναι και λίγο πράγμα να βραβεύεται ένα έργο, πόσο μάλλον όταν είναι πρωτόλειο! Δεν είχα ασχοληθεί στο παρελθόν με τη συγγραφή θεατρικού κι είναι τιμή μου πως ένας τέτοιος φορέας όπως το Πετρίδειο Ίδρυμα της Πάφου έκρινε άξιο βράβευσης «Το θεάρεστο Όχι». Επιπλέον είναι όνειρο ζωής να ανέβει στη σκηνή.
ΕΡΩΤΗΣΗ 8: Τέλος, έχετε ξεκινήσει να γράφετε το επόμενο βιβλίο σας; Αν ναι, μπορείτε να μας πείτε δύο λόγια;
Μ.Γ.Λ. Όσο κόντρα και να έρχεται με το παιδικό παραμύθι μου, το επόμενο βήμα θα είναι ένα βιβλίο που θα απευθύνεται σε μεγάλους. Ξεκινά από μια βαθιά υπόσχεση που έχω δώσει στον εαυτό μου και την ανάγκη μου να μοιραστώ μια προσωπική δική μου εμπειρία, που βίωσα το 2005. Πρόκειται για ένα non-fiction βιβλίο που με απλό, και προσωπικό τόνο στη γραφή, πρώτου προσώπου θα προσπαθήσει να βοηθήσει όσους βιώνουν μια απώλεια. Εδώ θέλω να τονίσω πως δεν είμαι γκουρού, ούτε ψυχολόγος. Εύχομαι μονάχα με τον τρόπο αυτό, μέσα από το βίωμά μου, να συμβάλλω ευεργετικά στην ψυχική διάθεση των ανθρώπων που πονούν, όταν με το καλό εκδοθεί φυσικά. Όπως και να το κάνουμε τα βασικά συναισθήματα και οι αντιδράσεις μας, όταν αντιμετωπίζουμε μια απώλεια και λίγο πολύ τα ίδια.
Σας ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας και τις απαντήσεις σας.
Αθήνα, 29 Οκτωβρίου 2002
Ευαισθησίες Ψυχής – Βιβλιοκριτική
Η Φωνή του Πειραιώς
Μας έλειψαν οι άνθρωποι.
Άνθρωποι της ευαισθησίας, των αξιών, των ιδανικών,
των υψηλών νοημάτων του «Πιστεύω» και των ωραίων
παραδόσεων και εκπλήσσομαι όταν αυτούς τους
ιδανικούς ανθρώπους τους συναντώ στα νέα παιδιά
όπως και στην ποιήτρια των Ευαισθησιών Ψυχής, που
έμαθε να αναβαπτίζεται μέσα στους αρχέγονους ψίθυρους
των αρετών και στην απροσδιόριστη γοητεία της αξιοπρέπειάς των.
Στην προσωπική πορεία των στίχων της, αφουγκραζόμαστε την ήρεμη
φωνή της συνειδήσεως και των συναισθημάτων της, τη μυστήρια
οντότητα των ζυμώσεων της, αγγίζουμε τον υπέροχο αισθησιασμό της
των απόκρυφων παλμών της και θελήσεων ως και στην λυτρωτική
επικοινωνία των σκέψεών της που στα ταξίδια του νου και της ψυχής της,
μας θέλει συνήρης και ομόρους που υπαγορεύει η αγάπη της και το
εχεμύθιο αίσθημά της.
Είναι ένα πλάσμα που αγαπά, γνοιάζεται, ζητεί την πνευματική μας ισορροπία, την ένταση, την ανάταση και όταν πρέπει τη φυγή. Στην ποίησή της, ποίηση ποιότητος, πραότητος, ευθύνης, γαλήνης, με πάθος και λαχτάρα, βλέπουμε ότι μοιράζεται, φροντίζει, μεριμνά, έχει καταθέσει τον απολογισμό της με μια φόρτιση συναισθηματική και ψυχολογική κι ενώ ζει την εποχή της την προβληματίζει, δε μένει στο πρόβλημα, προτείνει και συμμετέχει με πάθος και λαχτάρα να δει έναν κόσμο σκεπτόμενο με προσωπικό αίσθημα που να δίνει στον χώρο και τον χρόνο των απαιτήσεων μορφή, ουσία, περιεχόμενο, γεύση, ύφος και ποιότητα.
Κυριάκος Βαλαβάνης
Επ. Πρόεδρος της Πανελλήνιας Εταιρείας Λόγου και Τέχνης, συγγραφέας, δημοσιογράφος, τεχνοκρίτης, τακτικό μέλος Διεθνούς Εταιρείας κριτικών Λογοτεχνίας
Μεγάλη χαρά πήρα όταν η κα Ντόρα Ρήγα Πατουχέα μίλησε για το παραμύθι μου “Μια φρουτιέρα ζαβολιές” με τόση ζέση! Ήταν μια ειλικρινής βιβλιοάποψη και τόσο εκνενής και αναλυτική, συνοδευόμενη από μια γλυκιά αύρα ανθρωπιάς! Από την καρδιά μου την ευχαριστώ!
To video ανέβηκε στο You tube στις 25 Νοεμβρίου του 2022 από τις εκδόσεις Φυλάτος με τον οποίο και συνεργάστηκα για την έκδοση του συγκεκριμένου παραμυθιού.
Λίγα λόγια για το βιβλίο:
Με λόγο απλό και συνάμα ζωντανό, η συγγραφέας Μαρία Γ. Λουκάκη γράφει ένα διδακτικό και προσεγμένο παραμύθι με νοήματα και αξίες.
Κείμενο κατανοητό, με ζωηρή εικονογράφηση όπου αποδίδονται όμορφα και με αθώα χαρακτήρα, οι εναλλαγές των συναισθημάτων στους ήρωες της.
Μια παρέα φρούτων με κοινό σπιτικό μια φρουτιέρα θα ξεχυθούν στην αυλή για τον εορτασμό της Άνοιξης. Εκεί θα ξεκινήσουν οι διαφωνίες, οι καβγάδες, οι τσακωμοί και τα πικρά λόγια.
Ξεχυλίζει η ιστορία μας από ποικίλα συναισθήματα, όπου η συγγραφέας με περίτεχνο τρόπο τονίζει τη σημαντικότητα τους, μέσα από την αποδοχή και την σωστή διαχείριση τους.
Όλα τα συναισθήματα φαίνονται σωστά , φτάνει να τα κατανοήσουμε, να τα αποδεχτούμε και να τα διαχειριστούμε. Το σπουδαιότερο δίδαγμα είναι πως δεν σταματάμε μόνο σ’εμάς αλλά προχωράμε και στην κατανόηση των ιδιαιτεροτήτων των άλλων! Έτσι μπορούμε να συμβιώνουμε όλοι αρμονικά, κοιτώντας ισάξια τον καθένα και αγαπώντας τον για την ομορφιά που τον διακρίνει.
Μια ιστορία ενσυναίσθησης, με πληθώρα διδαχών, για την αγάπη, την φιλία, την ομαδικότητα, την διαφορετικότητα. Ένα βιβλίο πρόταση για τους εκπαιδευτικούς καθώς μέσα από την ιστορία του και τα μηνύματα της, προβάλλονται επίσης οι ιδιότητες και τα οφέλη των φρούτων για τα παιδιά.
Το βιβλίο έχει βραβευτεί, κι επίσης κυκλοφορεί σε audio και σε ebook μορφή!
Αθήνα, 29 Οκτωβρίου 2002
Αφιέρωμα – Περιοδικό Λιμάνι
Η γλυκιά έμπνευση της νιότης…
Κάποιος μεγάλος σοφός έλεγε ότι ίσως είναι μετρημένοι στα δάχτυλα εκείνοι που δεν έχουν μεταφέρει ποτέ κάποια σκέψη τους στο χαρτί. Είναι μηδαμινός σχεδόν ο αριθμός των ανθρώπων οι οποίοι δεν έχουν βιώσει έντονα την ανάγκη να εξωτερικεύσουν τα συναισθήματά τους — θετικά ή αρνητικά δεν έχει σημασία — πάνω σε μία κόλλα χαρτί, με το στυλό ή το μολύβι να τρέχει όλο και πιο γρήγορα, θέλοντας λες να ξεπεράσει την ίδια τους τη σκέψη.
Υπάρχουν και άνθρωποι οι οποίοι βιώνουν περισσότερο έντονα αυτή την ανάγκη και διαπιστώνουν ότι αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι τους. Κάποια στιγμή λοιπόν νιώθουν ότι ήρθε η ώρα να εξωτερικεύσουν αυτό που αισθάνονται και εκφράζονται μέσα από το πόνημά τους. Αισθάνονται ότι πρέπει να το μοιραστούν. Να το δώσουν και σε άλλους ανθρώπους, άγνωστους ή γνωστούς — δεν έχει σημασία.
Μια τέτοια σκέψη είχε κι ένα γλυκό κορίτσι από τον Πειραιά, με καταβολές από τις Σπέτσες και την Κρήτη, η Μαρία Λουκάκη, η οποία πριν από μερικούς μήνες είδε να κυκλοφορεί σε βιβλίο η πρώτη της ποιητική συλλογή με τίτλο «Ευαισθησίες Ψυχής».
Ποιητικός λόγος, καθοδηγούμενος από τι άλλο; Από τη γλυκιά έμπνευση της νιότης, που στη Μαρία Λουκάκη, όπως διαπιστώνει κανείς διαβάζοντας τα ποιήματά της, υπάρχει εν αφθονία.
Περιδιαβαίνοντας τις σελίδες, διαπιστώνει κανείς την αλλαγή του ύφους, της διάθεσης, των μηνυμάτων που περνάει από εκεί. Διακρίνει τις συναισθηματικές μεταβολές, τις θετικές και τις αρνητικές μέρες της δημιουργού. Διαπιστώνει, με λίγα λόγια, τη ρότα της ψυχής της.
Αν σκεφτεί όμως κανείς ότι ο χρόνος περνάει και ότι όλοι οι άνθρωποι, εκτός των άλλων ρόλων μας, έχουμε επίσης ως κύριο λόγο ύπαρξης τη συλλογή εμπειριών και τη διαχείρισή τους σε αυτή τη ζωή, βλέπει ότι η ζωή γίνεται καλύτερη όταν τη χαίρεσαι όπως είσαι και όχι όπως θα ήθελες να είσαι ή ενδεχομένως κάποιοι άλλοι θα ήθελαν για σένα.
Η ζωή είναι προσωπική υπόθεση του καθενός και τα βήματα δικά του. Τίποτε παραπάνω δεν θα πούμε παρά ένα «καλή δύναμη στη ζωή» για τη Μαρία Λουκάκη. Η περιπέτεια εξάλλου μόλις άρχισε…
«Μια φρουτιέρα ζαβολιές» ένα παιδικό βιβλίο για τα συναισθήματα από τις εκδόσεις Φυλάτος
Το παιδικό βιβλίο «Μια φρουτιέρα ζαβολιές» κυκλοφόρησε το 2022 από τις εκδόσεις Φυλάτος και τράβηξε αμέσως την προσοχή μου για τον παιχνιδιάρικο τίτλο του, την όμορφη εικονογράφηση (Γεωργία Καψάλη) στο εξώφυλλο αλλά και για την υπόσχεση που δίνει για μια μεγάλη περιπέτεια που θα ζήσουν οι μικροί μας φίλοι με τους ήρωες του βιβλίου. Το ενδιαφέρον και η παραδοχή ότι το βιβλίο αποτελεί πραγματικά ένα εξαιρετικό ανάγνωσμα για τους μικρούς μας βιβλιοφάγους αποτυπώνεται ήδη από τις πρώτες σελίδες.
Η εικονογράφηση του βιβλίο «Μια φρουτιέρα ζαβολιές»
Ξεκινώντας από την εικονογράφηση που επιμελήθηκε η Γεωργία Καψάλη, το βιβλίο αποκτά στα χέρια του παιδιού μια άλλη, προσιτή οικειότητα. Οι εικόνες είναι ζωγραφιές: το μολύβι και οι ξυλομπογιές αποτυπώνουν εξαιρετικά ζωντανά και αθώα τα φρούτα και τη φύση κάνοντάς τα πιο προσιτά στον μικρό αναγνώστη. Πραγματικά, κάθε εικόνα αποτυπώνει εξαιρετικά την σκηνή που εκτυλίσσεται σε κάθε σελίδα του βιβλίου με μεγάλα σχέδια προσεγμένα με κάθε λεπτομέρεια.
Η πλοκή του βιβλίου «Μια φρουτιέρα ζαβολιές»
Βρισκόμαστε σε μια ορεινή περιοχή της Ελλάδας, όπου η φύση έχει καρποφορήσει και τα φρούτα ετοιμάζονται να καλωσορίσουν τον ερχομό της Άνοιξης με μια γιορτή. Τα προβλήματα δεν αργούν να ξεκινήσουν καθώς η όμορφη φράουλα, όλο στόμφο και μπρίο, ανακοινώνει στην υπόλοιπη φρούτο – παρέα ότι θα σύρει τον χορό. Έτσι οι πρωταγωνιστές μας ξεκινούν να λογομαχούν και να ειρωνεύονται το ένα το άλλο μέχρι που φτάνουν να πιάνονται στα χέρια, σαν να λέμε κοτσάνι με κοτσάνι. Ανταλλάσσουν σκληρά λόγια το ένα στο άλλο τόσο για την εξωτερική τους εμφάνιση όσο και για την αξία που έχει το καθένα. Το αποτέλεσμα είναι φυσικά να πληγώνουν το ένα το άλλο, να καταστρέφουν την όμορφη γιορτή και να ξεσηκώνουν την γειτονιά. Ο γεράκος που μένει κοντά στο σπίτι γίνεται έξαλλος και αποζητά την παρέμβαση της Ασπασίας, της κοπέλας που μένει στο σπίτι και παραχώρησε στα φρούτα την αυλή ώστε να διασκεδάσουν και να περάσουν όμορφα.
Οι φρουτοπρωταγωνιστές του βιβλίου «Μια φρουτιέρα ζαβολιές»
Η φρουτοπαρέα μας περιλαμβάνει όλους τους αγαπημένους – και λαχταριστούς – πρωταγωνιστές της άνοιξης και του καλοκαιρού και όχι μόνο: την φράουλα, το καρπούζι, το ρόδι, το ροδάκινο, το μήλο, την μπανάνα και τον λωτό. Η συγγραφέας Μαρία Λουκάκη με την όμορφη γραφή της και την έξυπνη παρουσίαση των πρωταγωνιστών μας γνωρίζει κάθε φρούτα εξωτερικά και εσωτερικά.
Η όμορφη ζουμερή φράουλα, η ψηλή μπανάνα που έχει κάλιο, το ευαίσθητο μήλο που γίνεται μόνο κομπόστα αλλά και το ρόδι με τα πολλά του σπόρια που γίνεται ο πιο δυναμωτικός χυμός για τον άνθρωπο.
Τα φρούτα μέσα από τα φυσικά χαρακτηριστικά τους θυμίζουν ανθρώπινα όντα, με δυνάμεις και αδυναμίες που τελικά όλα είναι χρήσιμα, τα αγαπάμε και έχουν αξία ύπαρξης. Η ισότητα στην φρουτιέρα είναι το μοναδικό στοιχείο που θα πρέπει να θυμούνται και όχι τα μικρά χαρακτηριστικά που τα κάνουν να διαφέρουν. Η Μαρία Λουκάκη καταφέρνει με έναν εξαιρετικό και χιουμοριστικό τρόπο να μας γνωρίσει τα φρούτα αλλά και τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, αποτυπώνοντας σε λίγες μόνο σελίδες το θαυμάσιο επίτευγμα του να διαφέρεις.
Τα μηνύματα και τα διδάγματα που θα απομυζήσουν τα παιδιά.
Μέσα λοιπόν από την γνωριμία με τους φρουτένιους πρωταγωνιστές το παιδί θα μάθει τα κυριότερα χαρακτηριστικά των φρούτων, τις θρεπτικές τους αξίες, την σημαντικότητά τους στην διατροφή μας αλλά και τους εναλλακτικούς τρόπους κατανάλωσής τους – για παράδειγμα το μήλο μπορεί να γίνει μια εξαιρετική μηλόπιτα ή η φράουλα μια λαχταριστή μαρμελάδα.
Όμως η πληροφορία δεν μένει μόνο εκεί καθώς οι πρωταγωνιστές μας νιώθουν, μιλάνε και συμπεριφέρονται το καθένα με έναν διαφορετικό τρόπο. Έτσι το παιδί θα μάθει να αναγνωρίζει τα συναισθήματα, να συμπονεί και να αποκτά ενσυναίσθηση για τον συνάνθρωπό του, θα μάθει να αντιμετωπίζει με ισότητα το διαφορετικό, να μην μένει στις διαφορές και να διασκεδάζει με όλους τους διαφορετικούς φίλους που έχει στην ζωή του. Επιπρόσθετα, τα μικρά παιδιά μέσα από το βιβλίο «Μια φρουτιέρα ζαβολιές» θα αντιληφθούν την εναλλαγή των συναισθημάτων και την αξία της κατανόησης και αναγνώρισης αυτών (πως ο θυμός γίνεται χαρά ή πως η ζήλεια ξεθωριάζει με την φροντίδα και την αγάπη).
Τέλος, στο βιβλίο θα βρείτε ένα κωδικό QR που μπορείτε να σκανάρετε για πλοηγηθείτε σε κείμενα διαδραστικών παιχνιδιών.
Τώρα που είδες και άκουσες κάποιες από τις συνεντεύξεις μου…
… τι θα έλεγες να μάθεις και τι έχουν πει αναγνώστες για τα βιβλία μου; Όλοι μίλησαν για αυτά με πολλή αγάπη και τους ευχαριστώ θερμά από καρδιάς.
Εκτός αν προτιμάς να μου δείξεις την εμπιστοσύνη σου.
Μέσα από μόλις τέσσερα email το μήνα που θα σου στέλνω, θα έχεις πρόσβαση ακόμα και σε διαδραστικά για τα παιδιά που η ίδια επιμελούμαι!